Chrześcijaństwo ma swoje korzenie w wydarzeniach Wielkiej Nocy, zwanych Paschą, czyli przejściem Jezusa przez Mękę i śmierć krzyżową do chwały Zmartwychwstania. Stąd też Wielkanoc poprzedzona jest okresem przygotowawczym - Wielkim Postem.
Ostatnie dwa tygodnie Wielkiego Postu są poświęcone rozważaniu Męki Pańskiej. Czytania z Ewangelii według św. Jana ukazują zmagania Chrystusa z faryzeuszami i zapowiadają Jego śmierć. Znany jest zwyczaj zasłaniania fioletowym płótnem krzyża i obrazów od piątej niedzieli Wielkiego Postu. Krzyże zostają odsłonięte podczas ich adoracji w Wielki Piątek na znak przebaczenia okazanego grzesznikom. Przez cały Wielki Post odprawiane są nabożeństwa pasyjne, tzn. o Męce Pana Jezusa: Droga Krzyżowa , Gorzkie Żale i w niektórych parafiach Godzinki o Męce Pańskiej.
Nabożeństwo Drogi Krzyżowej, na które składa się rozważanie Męki i śmierci Chrystusa w połączeniu z przejściem symbolicznej trasy obejmującej 14 stacji, nie było znane w starożytności chrześcijańskiej. Jednakże tradycja mówi, że Matka Boża i Apostołowie, a następnie inni chrześcijanie obchodzili drogę, po której Zbawiciel niósł krzyż. Jedną z przyczyn powstania tego nabożeństwa były pielgrzymki do Ziemi Świętej, podczas której pielgrzymi chcieli oddać cześć Chrystusowi w miejscach związanych z Jego życiem i śmiercią. W Polsce nabożeństwo Drogi Krzyżowej zaczęło rozpowszechniać się w wieku XVI najpierw u franciszkanów i tylko oni mogli mieć w swoich kościołach stacje Drogi Krzyżowej. Od roku 1871 mogą je mieć wszystkie kościoły.
Gorzkie Żale są typowo polskim nabożeństwem pasyjnym. Ich powstanie łączy się z działalnością Bractwa św. Rocha w kościele Świętego Krzyża w Warszawie u Księży Misjonarzy św. Wincentego a Paulo. Autorem Gorzkich Żali, wydanych drukiem w roku 1707, jest ks. Wawrzyniec Benik, ówczesny opiekun wspomnianego bractwa. Gorzkie Żale pozwalają nam swoją treścią i melodią włączyć się duchowo w przeżycia Chrystusa Pana podczas Jego bolesnej Męki oraz w ból Matki Bożej towarzyszącej Synowi Bożemu i przyczynić się do naszego nawrócenia oraz większego umiłowania Chrystusa.
Godzinki o Męce Pańskiej są nabożeństwem wotywnym, zbudowanym na wzór godzin brewiarzowych (nie mają jednakże psalmów), ku czci osób Boskich oraz tajemnic z życia Chrystusa, Matki Bożej lub Świętych. Godzinki o Męce Pańskiej znane już były w wieku XVI. Poszczególne godziny tego nabożeństwa przedstawiają nam następujące wydarzenia: pojmanie w Ogrójcu, sąd u Piłata, biczowanie i cierniem koronowanie, droga krzyżowa, ukrzyżowanie i śmierć na krzyżu, zdjęcie z krzyża i złożenie do grobu (J. Kopeć).
Wyrazem pobożności pasyjnej były także budowane w Kościele katolickim kalwarie, zwane Nową Jerozolimą. Kalwaria jest plenerowym sanktuarium pasyjnym dla rozważania męki Chrystusa na tzw. dróżkach Pana Jezusa, plastycznie odtworzonych w symbolicznych budowlach (kaplicach) i pomnikach naśladujących jerozolimskie miejsca święte. Niektóre kalwarie są związane z życiem Matki Bożej i także mają tzw. dróżki Najświętszej Maryi Panny: boleści, zaśnięcia i Wniebowzięcia (J. Kopeć). Obecnie w granicach Polski jest 25 kalwarii, a najsłynniejsza z nich to Kalwaria Zebrzydowska. W dawnych granicach Rzeczypospolitej były jeszcze kalwarie: w Werkach koło Wilna, Kalwaria Żmudzka i Mińska (A. Mitkowska).
(Jan Paweł II - fragment homilii - Rzym, wrzesień 1983)
Korzystajmy więc z tej pięknej tradycji związanej z pasyjną pobożnością, która jest nam przybliżana w Wielkim Poście.
Opr. KW
